wysocko wielkie
wysocko wielkie
szkola
ABC samorządu

1.    Po co organizuje się zebrania wiejskie ?
Wielu mieszkańców traktuje zebranie wiejskie jako miejsce i czas w którym można spotkać się z lokalnymi władzami – radnym, sołtysem, członkami rady sołeckiej w celu omówienia bieżących problemów mieszkańców. Oczywiście, taki cel mają zwoływane zebrania, ale nie tylko. Zebranie Wiejskie jest organem uchwałodawczym, określonym w art. 36 Ustawy o samorządzie gminnym. Kompetencje Zebrania Wiejskiego jako organu uchwałodawczego szczegółowo określa statut sołectwa. W przypadku naszej miejscowości do kompetencji Zebrania Wiejskiego należy:
- wybieranie i odwoływanie Sołtysa, Rady Sołeckiej oraz ocena ich pracy,
- inicjowanie i podejmowanie wspólnych przedsięwzięć na rzecz społeczności wiejskiej
- decydowanie o sposobie korzystania z wspólnot gruntowych oraz mienia gminnego stanowiącego własność lub będące w użytkowaniu Sołectwa,
- uchwalanie rocznego planu wydatków sołectwa,
- współpraca z organizacjami społecznymi i organizacjami prowadzącymi działalność na terenie Sołectwa (np. Ochotnicza Straż Pożarna, Koło Gospodyń Wiejskich, itp..),
- opiniowanie na wniosek Rady Gminy projektów jej uchwał,
- występowanie z wnioskami, do Rady Gminy, o rozpatrzenie spraw, których załatwienie wykracza poza możliwości organów Sołectwa

Zebranie Wiejskie sprawuje także nadzór nad działalnością Sołtysa i Rady Sołeckiej. Zostało w tym celu uprawnione do powoływania komisji, która ma prawo do przeglądania dokumentów, żądania wyjaśnień, czy przeprowadzania oględzin.

2.    Kto może brać udział w Zebraniu Wiejskim ?
Do udziału w zebraniu wiejskim uprawniony jest każdy stały mieszkaniec sołectwa, z pewnym wyjątkiem dotyczącym osób niepełnoletnich – nie mogą one brać udziału w głosowaniu, kandydować na wybierane stanowiska oraz nie mogą zgłaszać kandydatów.

Warto tutaj podkreślić jeszcze jedną kwestię która budzi wątpliwości. Statut sołectwa określa, uprawienie do udziału w zebraniu dla stałych mieszkańców. Zamieszkanie, nie zawsze jest jednoznaczne z adresem zameldowania. To, że ktoś jest zameldowany na terenie sołectwa nie oznacza że faktyczne jest jego mieszkańcem. I na odwrót – osoba która zamieszkuje sołectwo, nie musi być tutaj zameldowana. W naszym systemie prawnym funkcjonują dwa pojęcia – adres zamieszkania oraz adres zameldowania. Jest to anachronizm, pozostałość po poprzednim ustroju politycznym. Adres zamieszkania został określony w przepisach Kodeksu Cywilnego, a adres zameldowania to kategoria przynależna przepisom związanym z ewidencją ludności. Zgodnie z art. 25 KC miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Oczywiście,  dobrze byłoby gdyby te adresy się pokrywały, jednakże samo zameldowanie nie jest wyznacznikiem tego, czy ktoś jest uprawniony do udziału w zebraniu. Podobne stanowisko zajmował Naczelny Sąd Administracyjny który uznał że samo zameldowanie nie przesądza o miejscu zamieszkania.

Nieco bardziej szczegółowo przepisy określają kto jest uprawniony do udziału w wyborze Sołtysa i członków Rady Sołeckiej. Tutaj statut stanowi, że listę uprawnionych do głosowania prowadzi Wójt Gminy na podstawie spisu wyborców.

3.    Jakie mam uprawienia uczestnicząc w Zebraniu Wiejskim ?
Zebranie Wiejskie jest to posiedzenie organu uchwałodawczego. Każdemu jego uczestnikowi przysługuje prawo do:
- inicjatywy uchwałodawczej – każdy uczestnik zebrania może zgłaszać własne projekty uchwał i poddawać je pod głosowanie,
- udziału w dyskusji nad sprawami objętymi porządkiem obrad,
- zadawania pytań Sołtysowi, członkom Rady Sołeckiej oraz obecnym na posiedzeniu Zebrania Wiejskiego przedstawicielom Gminy, Radnym, zaproszonym gościom,
- udziału w głosowaniu, zgłaszaniu kandydatów i kandydowania na wybierane stanowiska (z wyłączeniem osób niepełnoletnich).

4.    Kto zwołuje zebrania wiejskie i jak informuje o tym mieszkańców ?
Zebrania Wiejskie zwołuje Sołtys w sposób zwyczajowo przyjęty. W naszej miejscowości odbywa się poprzez wywieszenie informacji na tablicy ogłoszeń. Zgodnie ze statutem, informacja o terminie i miejscu zebrania, jak i jego temacie powinna być podana przynajmniej 3 dni wcześniej. Wyjątkiem są tutaj zebrania na których wybiera się Sołtysa lub członków Rady Sołeckiej – o tych, mieszkańcy muszą być poinformowani przynajmniej 7 dni wcześniej.
Zgodnie ze statutem, Zebrania Wiejskie zwołuje się w miarę potrzeb, nie rzadziej jednak niż dwa razy w roku. Zebrania są zwoływane:
- z inicjatywy własnej sołtysa,
- na żądanie organów Gminy,
- na wniosek 15 mieszkańców uprawnionych do udziału w Zebraniu Wiejskim,
- na wniosek 2/3 członków Rady Sołeckiej.
W szczególnych sytuacjach zebranie może zwołać Rada Gminy.

5.    Jak wygląda przebieg Zebrania Wiejskiego ?
Zebranie Wiejskie otwiera Sołtys. W przypadku jego nieobecności, zebranie otwiera upoważniony przez Sołtysa członek Rady Sołeckiej, a w przypadku gdy nie został on wskazany, członek Rady Sołeckiej przez nią wybrany. Są to jednak skrajne sytuacje, które zdarzają się w naprawdę wyjątkowych sytuacjach.

Pierwszymi formalnościami które muszą być dokonane na zebraniu – to wybór jego przewodniczącego oraz przyjęcie porządku obrad. To przewodniczący, a nie sołtys prowadzi zebranie. Oczywiście, przewodniczyć zebraniu może Sołtys, ale musi zostać do tego upoważniony przez uczestników zebrania. Prowadzenie zebrania przez sołtysa bez zgodny uczestników zebrania, lub niedopuszczenie do wyboru przewodniczącego zebrania jest rażącym naruszeniem statutu jak również zasad demokracji i może stanowić przesłankę do tego, by przebieg zebrania uznać za nieważny.

Przewodniczący zebrania ma szereg uprawnień i to właśnie od niego zależy faktyczny jego przebieg. Ponieważ Zebranie Wiejskie jest organem uchwałodawczym, które składa się z wszystkich mieszkańców, to właśnie mieszkańcy dokonują wyboru przewodniczącego.

Równie ważnym elementem jest przyjęcie porządku obrad. Porządek obrad przygotowuje Sołtys, lub upoważnieni członkowie Rady Sołeckiej. O ostatecznym kształcie porządku obrad decyduje Zebranie Wiejskie, które może wprowadzić do niego zmiany. To właśnie według ustalonego na początku porządku będzie przebiegać dane zebranie. Przyjęcie porządku obrad ma za zadanie dwa cele – ustalenie spraw i kolejności jakie będą rozpatrywane na zebraniu. Ponadto, nakłada na przewodniczącego zebrania obowiązek przeprowadzenia wszystkich jego punktów, oraz poddanie pod głosowanie wszystkich wniosków które są zgodne z przyjętym porządkiem obrad.

Nieodłącznym elementem każdego Zebrania Wiejskiego powinien być punkt, w którym mieszkańcy mogą zgłaszać swoje wnioski. Po zakończeniu zebrania, przewodniczący je zamyka.

Żeby Zebranie Wiejskie było ważne, zgodnie ze statutem, uczestniczyć w nim musi przynajmniej 1/10 uprawnionych mieszkańców. W przypadku gdy liczba uczestników jest mniejsza od wymaganego minimum, rozpoczęte zebranie należy zamknąć i zarządzić kolejne po upływie minimum 15 minut.

Każde zebranie wiejskie jest protokołowane. Obowiązkiem Sołtysa, lub członków Rady Sołeckiej zastępujących go na zebraniu jest jego protokołowanie oraz zorganizowanie jego techniczno-biurowej obsługi.

6.    Jakie są kompetencje i obowiązki ma przewodniczący zebrania ?
Przewodniczenie obradom Zebrania Wiejskiego uprawnia do decydowania o:
- kolejności zabierania głosu przez poszczególnych mówców,
- udzielaniu głosu poza kolejnością,
- określaniu ilości czasu przeznaczonego dla każdego z mówców,
- odbieraniu głosu,
- zamknięciu dyskusji nad poszczególnymi punktami porządku obrad,
- żądaniu określonego zachowania od uczestników Zebrania Wiejskiego.
Ponadto przewodniczący zebrania ma obowiązek prowadzić zebranie ściśle według przyjętego porządku obrad, nie może w nim samodzielnie wprowadzać zmian, jak również nie może odmówić poddaniu pod głosowanie wniosku, jeśli jego przedmiot odpowiada przyjętemu porządkowi obrad. Dodatkowo, przewodniczący zebrania podpisuje wszystkie uchwały przyjęte podczas zebrania.

7.    Jakie są kompetencje i obowiązki Sołtysa ?
Do zadań Sołtysa należy:
- przygotowywanie i zwoływanie Zebrań Wiejskich,
- przygotowywanie na Zebranie Wiejskie projektów rozstrzygnięć i opinii w formie uchwał w sprawach należących do kompetencji Sołectwa,
- wykonywanie uchwał Zebrania Wiejskiego,
- sprawowanie zwykłego zarządu mieniem Sołectwa,
- organizowanie spotkań z radnymi i komisjami Rady,
- zwoływanie i przygotowywanie posiedzeń oraz kierowanie pracą Rady Sołeckiej,
- reprezentowanie Sołectwa na zewnątrz,
- załatwienie indywidualnych spraw z zakresu administracji publicznej, w ramach i zakresie upoważnienia udzielonego przez Radę Gminy odrębną uchwałą,
- zgłaszanie wniosków do Komisji Rady Gminy,
- techniczno-organizacyjne zapewnienie warunków pracy Zebrania Wiejskiego, Rady Sołeckiej oraz radnych z terenu Sołectwa podczas ich spotkania z wyborcami, a także innych zebrań i spotkań zwoływanych z inicjatywy organów gminy,
- składanie po zakończeniu roku na Zebraniu Wiejskim sprawozdań ze swojej działalności,
- potwierdzanie okoliczności, których przy załatwianiu spraw przez mieszkańców wymagają przepisy prawa,
- występowanie z wnioskami dotyczącymi potrzeb Sołectwa i jego mieszkańców,
- sporządzanie rozliczeń z działalności finansowej Sołectwa,
- doręczanie ogłoszeń i innych pism w sposób zwyczajowo przyjęty,
- uczestniczenie w naradach i szkoleniach sołtysów organizowanych przez Wójta Gminy,
- informowanie mieszkańców Sołectwa o wszystkich sprawach istotnych dla Gminy i Sołectwa.
- uczestniczenie w posiedzeniach Rady Gminy.

8.    Jaką rolę pełni Rada Sołecka, z ilu osób się składa i jakie są jej kompetencje ?
Rada Sołecka jest bardzo wąskie uprawnienia. Jest przede wszystkim organem doradczym i ma za zadanie wspomagać działalność Sołtysa. Do zadań Rady Sołeckiej należy w szczególności:
- wspomaganie działalności Sołtysa przez wydawanie opinii,
- zbieranie wniosków i innych wystąpień mieszkańców w sprawie sołectwa,
- występowanie z inicjatywami dotyczącymi udziału w rozwiązywaniu problemów i realizacji zadań,
- współpraca z organizacjami społecznymi.

Organ ten składa się z 3-11 osób. Liczbowy skład osób wchodzących do Rady Sołeckiej ustala Zebranie Wiejskie na zebraniu wyborczym.

9.    Jakie długo trwa kadencja Sołtysa i Rady Sołeckiej ?
Kadencja Sołtysa i Rady Sołeckiej trwa 4 lata i odpowiada kadencji Rady Gminy, jednak zaczyna się i kończy z chwilą dokonywania wyboru tych organów. Zgodnie ze statutem, wybór Sołtysa i Rady Sołeckiej musi zostać dokonany w ciągu 3 miesięcy od zakończenia kadencji Rady Gminy.

10.    Jak wygląda wybór Sołtysa i członków Rady Sołeckiej ?
Wybór Sołtysa i członków Rady Sołeckiej dokonywany jest w głosowaniu tajnym, prowadzonym przez powołaną przez Zebranie Wiejskie Komisję Skrutacyjną, która działa przynajmniej w 3-osobowym składzie.

Do zgłaszania kandydatów na Sołtysa, członków Rady Sołeckiej oraz udziału w głosowaniu uprawnieni są mieszkańcy sołectwa ujęci w spisie wyborców prowadzonego przez Wójta Gminy.

Głosowanie odbywa się na specjalnie przygotowanych kartach do głosowania, które powinny być opieczętowane pieczęcią Sołectwa lub Rady Gminy. Głosowanie odbywa się w dość nietypowy sposób – odmienny, niż te które są przeprowadzane przez Państwową Komisję Wyborczą. Tutaj, nie stawiamy krzyżyków w odpowiednich kratach, ale wykreślamy imiona i nazwiska tych kandydatów których nie popieramy. Na przykłady, gdy kandyduje Tomasz Nowak, Tadeusz Kowalski oraz Przemysław Iksiński, a my chcemy oddać swój głos na Kowalskiego, na karcie do głosowania wykreślamy Tomasza Nowaka oraz Przemysława Iksińskiego pozostawiając tylko „nieskreślonego” Kowalskiego. Za wybranego Sołtysem uważa się tego kandydata, który uzyskał ponad 50% głosów.
W przypadku gdy pierwsze głosowanie nie przynosi rozstrzygnięcia, przeprowadza się drugą turę, do której przechodzi dwóch kandydatów którzy uzyskali największe poparcie.

W drugiej kolejności odbywa się głosowanie nad członkami Rady Sołeckiej, z tym że tutaj głosowanie odbywa się zbiorczo – nad pełną listą kandydatów. Jeśli na zebraniu zostanie ustalone, że Rada Sołecka składa się np. z 7 kandydatów, to głosując należy z listy powykreślać  przynajmniej tyle nazwisk, żeby 7 kandydatów lub mniej, których popieramy pozostało niewykreślonych. Jeśli w tym przypadku pozostawimy na karcie głosowania niewykreślonych więcej niż 7 kandydatów, wówczas nas głos będzie nieważny. Do Rady Sołeckiej wejdą ci kandydaci, którzy uzyskali największe poparcie.

11.    Czy i w jakich sytuacjach można odwołać Sołtysa lub członków Rady Sołeckiej przed upływem kadencji ?
Tak, zarówno Sołtys jak i członkowie mogą zostać odwołani przed upływem kadencji. Są to sytuacje wyjątkowe i szczególne, ale zostały przewidziane w statucie. Odwołania można dokonać w sytuacji gdy dana osoba:
- nie wykonuje swoich obowiązków,
- narusza postanowienia statutu i uchwał,
- dopuściła się czynów dyskwalifikujących ich w opinii środowiska.
W celu odwołania Sołtysa lub członka Rady Sołeckiej należy skierować w tej sprawie wniosek do Wójta Gminy podpisany przez co najmniej 1/10 mieszkańców uprawnionych mieszkańców Sołectwa. Wówczas Wójt Gminy ustala miejsce i termin Zebrania Wiejskiego w sprawie odwołania. Zebranie takie powinno się odbyć w ciągu jednego miesiąca od momentu skierowania wniosku, a samo głosowanie prowadzone podobnie jak przy wyborze organów przez Komisję Skrutacyjną powinno poprzedzać wysłuchanie osoby odwoływanej z funkcji.

12.    Czy członek Rady Sołeckiej który przestaje być mieszkańcem Sołectwa traci swoją funkcję ?
Jest to dość nietypowa, ale prawdopodobna sytuacja która niestety nie została opisana wprost w statucie. Z jednej strony osoba będąca członkiem Rady Sołeckiej spełniała warunek zamieszkania w chwili wyboru i została wybrana na pełną 4 – letnią kadencję.  Z drugiej zaś strony, statut z chwilą zmiany miejsca zamieszkania, pozbawia taką osobę prawa udziału w Zebraniu Wiejskim, a więc i decydowania o sprawach Sołectwa. W sposób oczywisty należy uznać fakt, iż osoba która zmienia miejsce zamieszkania, w sposób naturalny staje się mniej dostępny dla mieszkańców, którzy mogą mieć utrudniony kontakt. Tym samym w takim przypadku inne osoby mogą uznać, iż dana osoba nie jest już ich reprezentantem. Nie ma tutaj żadnych wykładni prawnych, ale dobry obyczaj nakazuje, aby w takim przypadku oddać rozstrzygnięcie mieszkańcom.

13. Co roku odbywa się głosowanie nad przeznaczeniem Funduszu Sołeckiego. Co to za fundusz, na co może on być przeznaczony i kto może zgłaszać propozycje ?

Zasady funkcjonowania Funduszu Sołeckiego określa Ustawa z dnia 20 lutego 2009r. o Funduszu Sołeckim. To właśnie te przepisy umożliwiają Radzie Gminy wyodrębnienie z budżetu gminy środków o przeznaczeniu którym decydują mieszkańcy. Rada Gminy rozstrzyga o wydzieleniu Funduszu Sołeckiego w specjalnej uchwale, podejmowanej do 31 marca roku poprzedzającego rok, w którym dane środki będą przysługiwały. Warunkiem przyznania Sołectwu środków jest złożenie przez Sołtysa wniosku do Wójta Gminy w terminie do 30 września roku poprzedzającego rok budżetowy. Wniosek taki powinien zawierać wskazanie przedsięwzięć przewidzianych do realizacji na terenie danego Sołectwa, z określeniem ich kosztów i uzasadnieniem. Wniosek taki musi zostać uchwalony przez Zebranie Wiejskie.

Zgodnie z art. 4 tej ustawy – wniosek o przyznanie środków z Funduszu Sołeckiego uchwalany jest z inicjatywy Sołtysa, Rady Sołeckiej lub co najmniej 15 pełnoletnich mieszkańców Sołectwa.
Środki funduszu przeznacza się na realizację przedsięwzięć, które zgłoszone we wniosku, które są zadaniami własnymi gminy, służą poprawie warunków życia mieszkańców i są zgodne ze strategią rozwoju gminy.

2013-12-25
Wojciech Krawczyk