wysocko wielkie
wysocko wielkie
szkola
Zarys dziejów Wysocka Wielkiego

Pierwsza wzmianka o Wysocku Wielkim zawarta jest w liście biskupa poznańskiego Andrzeja z dnia 31 stycznia 1298 roku. W liście wymienione są miejscowości w których istniały kościoły, w tym "Visoczko". Z treści listu wynika, że kościół już istniał. Niektórzy historycy uważają, że powstał on już w XII wieku.

Legenda wybudowanie kościoła przypisuje Piotrowi Włostowicowi, magnatowi i wojewodzie kaliskiemu za panowania Bolesława Krzywoustego (1085-1138). Piotr Włostowic zwany Duninem nieraz błędnie określany był księciem litewskim. Przypisuje mu się fundację wielu kościołów na Śląsku i Wielkopolsce, co miało być pokutą za popełnione winy. Powstały wtedy kościoły we Wysocku Wielkim, Kotłowie i Chełmcach – wszystkie wybudowane zostały na wzgórzach dominujących na przyległym terenie. Jako ciekawostkę warto dodać, że jeszcze w ubiegłym stuleciu znana była legenda mówiąca o tym, że diabły budujące te kościoły rozciągły między wzgórzami liny, po których podawały sobie narzędzia potrzebne do ich budowy.

Kościół Wysocki, w odróżnieniu od kotłowskiego wybudowanego z granitu, był najprawdopodobniej drewniany. Uważa się, że rozległe błota wzdłuż rzeki Baryczy i gęsty las nie pozwoliły na transport granitu do Wysocka.

Dość powszechny w nauce jest pogląd, że błotnista dolina Baryczy była granicą między Śląskiem a Wielkopolską. Dlatego też kościół w Kotłowie należał do diecezji wrocławskiej, a kościół wysocki stanowił południową rubież diecezji poznańskiej. Tereny na północ od Baryczy znalazły się w zasięgu kasztelani kaliskiej.

W wyniku testamentu Bolesława Krzywoustego cała Wielkopolska, w tym kasztelania kaliska stała się dziedzictwem jego syna Mieszka III Starego (1126-1202). Po jego śmierci dzielnica została podzielona miedzy jego liczne potomstwo. W roku 1234 południową Wielkopolskę, w tym i kasztelanię kaliską zajął zbrojnie książę śląski Henryk Brodaty. Los ziem kaliskich był bardzo burzliwy. Władza nad tym terenem przechodziła z rąk do rąk w wyniku konfliktów, podstępów i podziałów, aby w końcu, w XV wieku, po zjednoczeniu Królestwa Polskiego przez Władysława Łokietka i jego syna Kazimierza Wielkiego, ustał się podział państwa na ziemie, jako samodzielne jednostki zarządu terytorialnego. Te ziemie - dawne księstwa dzielnicowe, w których wytworzyła się pełna hierarchia urzędnicza z wojewodą na czele, w XV wieku zaczęto nazywać województwami, a mniejsze, bez wojewody, otrzymywały nazwę ziem. W Wielkopolsce powstały dwa województwa: poznańskie z ziemią wschowską i kaliskie z ziemią nakielską. W województwie kaliskim oprócz ziemi nakiełskiej istniały powiaty kaliski, koniński, pyzdrzycki, gnieźnieński i kcyński. W skład powiatu kaliskiego wchodził cały region ostrowski, w tym Wysocko Wielkie. Taki podział administracyjny utrzymywał się prawie do końca I Rzeczypospolitej.

Pierwszymi właścicielami Wysocka Wielkiego(w latach 1397-1420) byli przedstawiciele rodu Łodziów.  Później właścicielami zostali Wysoccy herbu Ogończyk wywodzący się z Borucina. W roku 1510 właścicielami części wsi byli: Anna Gniazdowska mieszkająca w Wysocku Małym, Wawrzyniec Gniazdowski oraz Agnieszka i Mikołaj Wysoccy. Ostatnia część wsi należała do Piotra Zborowskiego. Później na Wysockich ziemiach panami byli kolejno: Rafał Kaniewski herbu Nałęcz i Wysoccy(1618), Jan Radzyński herbu Napiwon(1674). Franciszek Aleksander, Hieronim i Wojciech Wysoccy oraz Jan Radzyński(1684).Kolejna informacja o właścicielach Wysocka Wielkiego pochodzi z 1738 roku kiedy to część wsi oddano synom zmarłego Pawła Żychlińskiego herbu Szeliga. W roku 1751 część wsi podzielono między braci Żychlińskiego, jego żonę Zofię oraz jej drugiego męża Kazimierza Nowowiejskiego. Jedna część wsi nosząca nazwę Kołdowszczyzny była w roku 1770 w rękach Józefa Kostro i jego żony Anny z Miniszewskich. Właścicielem drugiej części wsi był w roku 1775 Wierzchlejski herbu Berszten II. Przed rokiem 1789 całą wieś otrzymał stolnik kaliski Paweł Skórzewski.

Opracowano na podstawie publikacji:
"Zarys dziejów Wysocka Wielkiego"
Zygmunt Lubiniecki

2011-12-05
Wprowadził: Wojciech Krawczyk